Bankowicz M. (red.), Historia polityczna świata w XX wieku 1901–1945, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004.
Bankowicz M. (red.), Historia polityczna świata w XX wieku 1945–2000, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004.
Corm G., Bliski Wschód w ogniu. Oblicza konfliktu 1956–2003, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2003.
Hourani A., Historia Arabów, Wydawnictwo Marabut, Gdańsk 2003.
Mocarstwa kolonialne dostrzegały znaczenie strategiczne Bliskiego Wschodu oraz korzyści płynące z posiadania wpływów politycznych i gospodarczych w tym regionie. O dominację na Bliskim Wschodzie rywalizowały Francja oraz Wielka Brytania. W odniesieniu do konfliktu bliskowschodniego istotne są zwłaszcza działania Brytyjczyków, którzy prowadzili złożoną i angażującą wiele stron politykę wobec tej części świata.
Państwo Izrael powstało w 1948 r. i od pierwszych dni swojego istnienia prowadziło walkę o przetrwanie. Współcześnie jednym z kluczowych wyzwań stojących przed Izraelem jest wyjście z regionalnej izolacji. Poprzez działania dyplomatyczne – traktaty pokojowe z Egiptem i Jordanią oraz Porozumienia Abrahamowe – powoli staje się to faktem. Wiele wskazuje na to, że normalizacja stosunków Izraela z państwami bliskowschodnimi i północnoafrykańskimi z czasem będzie postępowała.
Konflikt bliskowschodni nie jest konfliktem religijnym sensu stricto – powodem jego wybuchu nie były czynniki wyznaniowe. Jednak, komponenty religijne są w nim zauważalne. Przede wszystkim nierzadko pojawiają się opinie, że jest to konflikt pomiędzy żydami a muzułmanami. Z kilku względów jest to duże uproszczenie. Po pierwsze, nie wszyscy Palestyńczycy są muzułmanami – są wśród nich także chrześcijanie.
Utworzenie państwa Izrael oraz wojny arabsko-izraelskie znalazły odzwierciedlenie w zmianach granic państwowych na Bliskim Wschodzie. Zmiany te spotykały się ze zróżnicowanym stanowiskiem społeczności międzynarodowej. Kwestię granic Izraela z Egiptem oraz Jordanią uznać należy za uregulowaną, podobnie jak stosunki z tymi państwami. Problematyczne pozostają granice i relacje Izraela z Syrią i Libanem oraz terytoria palestyńskie.
Skutkiem wojen arabsko-izraelskich był także wzrost nastrojów antyżydowskich w państwach arabskich. Żydzi od wieków stanowili integralną część krajobrazu społecznego oraz kulturowego Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Po wojnie z 1948 r. władze Izraela podjęły decyzję o zwiększeniu imigracji, przyjmując nie tylko Żydów z Europy, ale też tych, którzy postanowili opuścić państwa arabskie (choć niekoniecznie doświadczali tam prześladowań).
Powstanie państwa Izrael oraz wojna z 1948 r. i jej konsekwencje postrzegane są przez Palestyńczyków w kategoriach katastrofy. I tak też są one określane przez Arabów: An-Nakba (czyli „Katastrofa”). W wyniku tych wydarzeń trwale przesiedlona została ponad połowa populacji zamieszkujących Palestynę Arabów. Część Palestyńczyków opuściła swoje domy jeszcze przed wojną, spodziewając się jej wybuchu i wierząc, że wojska arabskie szybko pokonają armię izraelską, co pozwoli na ich rychły powrót do domów.
Palestyńczycy dokładają starań na rzecz budowy własnej państwowości, walcząc przy tym o uznanie ich państwa przez społeczność międzynarodową. W 2011 r. prezydent Mahmud Abbas złożył do ONZ wniosek o członkostwo Palestyny w tej organizacji. W 2012 r. został jej przyznany status nieczłonkowskiego państwa obserwatora ONZ. W 2011 r. Palestyna została członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury (UNESCO).
Konsekwencje konfliktu bliskowschodniego są rozległe i wieloaspektowe. Do grona kluczowych i długofalowych procesów będących rezultatem tego antagonizmu należy zaliczyć: budowanie państwowości izraelskiej oraz palestyńskiej, uchodźstwo Palestyńczyków, migracje Żydów z państw arabskich do Izraela, zmiany w zakresie granic państwowych oraz ładu międzynarodowego, jak też wzmacnianie podziałów religijnych. Aspekty te zostaną omówione poniżej.