[The Maronite Chronicle (AD 664+) w: The Seventh Century in the West-Syrian Chronicle. Introduced, translated and anno-tated by Andrew Palmer, Liverpool University Press 1993, s. 31–32:]

Kalifat dynastyczny, a taki był kalifat Umajjadów, rodził się w bólach. Oczywiste było, że system tworzony po śmierci Ma-hometa się wyczerpał. Był amorficzny, nieokreślony. Władców – kalifów – nazywano rāszidūn: idącymi słuszną drogą, rozsądnymi¹, zapewne po to, by dać świadectwo szacunkowi dla ich osiągnięć i ich pozycji społecznej. Czasami nazywa się ich wybieranymi lub obieralnymi. Chociaż sposób powoływania ich nie do końca był wolnym wyborem.

Po bitwie pod Ṣiffīnem sytuacja się skomplikowała. Wynik bitwy był niejednoznaczny. Strony zgodziły się na arbitraż, ale w obozie ‘Alego wybuchł bunt: decyzji obu stron jawnie się sprze-ciwili charydżyci. Nie ważcie się decydować o sprawach, które leżą w Boskich kompetencjach – powiadali. ‘Alī próbował ich bunt uśmierzyć. W 658 r. ‘Alemu udało się pokonać charydży-tów w bitwie nad An-Nahrawānem. Rzeź niemal 2000 żołnierzy stała się dla charydżytów jedną z głównych przyczyn wrogości wobec ‘Alego i szukania na nim zemsty.

Ta bitwa tworzyła historię islamu. Nie była przełomem w podbojach świata, te bowiem trwały w najlepsze. Była nato-miast wydarzeniem, które ukształtowało wiele podstawowych układów politycznych wewnątrz islamu. Nazwano ją fitną – zamieszaniem, buntem wojną domową, ale jej pokłosie do dziś kształtuje świat islamu. W jej wyniku skończyła się władza kalifów sprawiedliwych, pojawiła się pierwsza dynastia kalifów: Umajjadzi. Ukształtował się centralny dla islamu podział poli-tyczny na islam większościowy zwany sunnickim i mniejszościowy zwany szyickim.

Zaraz po powołaniu ‘Alego na kalifa wdowa po Proroku ‘Ā’isza i dwaj ambitni towarzysze i współpracownicy Proroka – Ṭalḥa i Az-Zubajr – wyruszyli z wojskiem przeciw ‘Alemu. O powodach ich decyzji istnieje wiele różnych interpretacji. Nałożyły się na nie późniejsze wydarzenia oraz konflikt między zwolennikami ‘Uthmāna i ‘Alego, czyli między szyitami i sunnitami. Trudno dziś ustalić rzeczywisty przebieg wydarzeń.

Dla ukazania sposobu przedstawiania początków wojny domowej sięgam do różnych źródeł arabskich reprezentujących różne opcje polityczne.