Meczety nie są obiektami sakralnymi sensu stricto. Są często centrum życia danej społeczności. Oczywiście gros aktywności w meczecie wiąże się z religią. Odprawiane są tam modlitwy, a w piątki wygłaszane są także kazania, zwane chutba, które dotykają spraw religijnych oraz bieżących. W czasie postu w miesiącu ramadan w meczetach zbiera się i rozdaje zakat, organizuje wspólne święta. Meczety mogą być schronieniem dla wędrownych, czy potrzebujących.
Meczet pełni różnorakie funkcje. W tym miejscu skupmy się na tych elementach wnętrza (i zewnętrza), które są dla niego charakterystyczne. Najważniejsze z nich to:
Meczety, podobnie jak inne elementy kultury muzułmańskiej, adaptowały się do kultur lokalnych. Początkowe meczety wzorowane były na domu Proroka Mahometa. Wraz z rozwojem imperium arabsko-muzułmańskiego pojawiały się nowe formy architektoniczne nawiązujące do lokalnego budownictwa. Trzy najbardziej popularne style architektoniczne meczetów to hypostylowy (najstarszy), z ejwanami oraz kopułowy (jedno- lub wielokopułowy; Danecki 2003).
Meczety są miejscami użyteczności publicznej. Oznacza to tyle, że ich funkcje i architektura dostosowane są do warunków lokalnych. Elementami wspólnymi meczetów są te, które zapewniają wiernym możliwość odprawienia modlitwy (a zatem w wersji minimalnej – czyste podłoże + oznaczenie kierunku modlitwy). Pozostałe elementy mogą się różnić zależnie od stylu architektonicznego, czy skali projektu.
Meczet jest charakterystyczną, a zarazem najbardziej popularną budowlą typową dla świata islamu. Arabskie słowo masdżid oznacza „miejsce, gdzie bije się pokłony”. Daje to dość szerokie możliwości określania tego, co jest meczetem. Obok budynków, które były tworzone jako meczety – mają zatem charakterystyczne elementy architektury meczetu: kolumnady, kopuły, minarety, czy ejwany (iwany) – są takie, które zostały przysposobione do funkcji meczetu.