Przejdź do treści

W XIX w. pojawiły się bardziej zorganizowane formy obecności: polscy zakonnicy, zwłaszcza franciszkanie i jezuici, angażowali się w działalność misyjną i edukacyjną w Lewancie oraz w Afryce Północnej, łącząc duszpasterstwo z pracą społeczną. Była to jednak obecność elitarna i jednostkowa, a nie masowa migracja.

Migracja zarobkowa i uchodźcza na większą skalę zarysowała się dopiero na przełomie XIX i XX w. W latach 20. XX w. część polskich robotników, którzy wcześniej wyemigrowali do Francji, przeniosła się wtórnie do Algierii i Tunezji w poszukiwaniu pracy w kopalniach. Polscy górnicy rekrutowani do kopalń w rejonie Djebel Kouif w Algierii czy do kopalni fosforytów w Sfax w Tunezji, gdzie pracowali w bardzo trudnych warunkach klimatycznych, co skutkowało dużą rotacją i częstymi powrotami do Europy. Ta epizodyczna obecność nie doprowadziła do powstania trwałych społeczności, ale zapisała się jako pierwszy przykład stricte ekonomicznej migracji Polaków do Afryki Północnej.

Kluczowy zwrot nastąpił w czasie II wojny światowej, gdy Bliski Wschód stał się jednym z istotnych kierunków polskiego uchodźstwa wojennego. Po agresji niemieckiej w 1939 r. setki tysięcy obywateli polskich zostały deportowane w głąb ZSRR, skąd część z nich wydostała się w ramach ewakuacji armii gen. Władysława Andersa. W 1942 r. do Iranu dotarło ponad 70 tysięcy polskich żołnierzy i około 40 tysięcy cywilów, w tym wiele kobiet i dzieci – była to jedna z największych fal uchodźczych w dziejach Polski. Z Iranu Polacy trafiali następnie do Palestyny, Libanu, Egiptu czy Syrii, gdzie tworzono obozy, szkoły oraz struktury wojskowe pod dowództwem brytyjskim. Część uchodźców znalazła się na krótko także w Iraku czy Jordanii, traktując te kraje głównie jako węzły tranzytowe w drodze do dalszej emigracji. Po wojnie większość tej grupy nie wróciła do Polski Ludowej, wybierając państwa Europy Zachodniej, Amerykę Północną czy Australię, ale niewielkie liczebnie ślady obecności – potomkowie mieszanych małżeństw, pojedyncze rodziny – pozostały w krajach Lewantu.